DUITSLAND ONTWAAK
Duitsland.
'Duitsland, ontwaak.'
Deze kreet was krachtiger dan leuzen van politici.
Het was een roep om verlossing.
'Duitsland, ontwaak.'
Aan een land in beroering...
...in een identiteitscrisis na een verloren oorlog...
...was deze kreet de hoop voor een nieuw begin.
Verenigd onder één symbool...
...en één man.
Deze kreet kwam van iemand die de magie van simpele beeldspraak begreep.
Iemand die graag vanuit de wolken op zijn volk neerdaalde...
...als een soort god.
Miljoenen stonden klaar om iemand blindelings te volgen...
...die ze zou beloven wat ze het meest verlangden.
Orde en gezag...
...een doel...
...en bovenal: geloof in henzelf.
Adolf Hitler leek voor miljoenen Duitsers...
...de man te zijn die ze dat kon geven.
In hem zagen ze het levende bewijs...
...dat de loop van de geschiedenis aan één man verbonden kon zijn.
Zijn minister van Propaganda, Joseph Goebbels...
...verwoordde het zo:
Macht kan op wapens berusten...
...maar het is waardevoller...
...om de harten van een natie te winnen.
Hitler zag zichzelf als de bevrijder van een wereld op de rand van de afgrond.
Dat beeld wakkerde hij aan.
Hij werd continu omringd door cameramensen.
Hun beelden tonen hem als een gestileerde, haast monumentale figuur.
Hij maakte een beeld voor de overlevering.
Een geweldig monument in een prachtig decor...
...dat menigten vol bewondering aantrok.
Deze provinciale oproerkraaier uit Beieren...
...werd een nationale leider die de wereld deed daveren.
Het zou een van de monsterlijkste carrières in de geschiedenis worden.
Hij sprak tot de verbeelding...
...zoals maar weinig politici ooit nog hebben geëvenaard.
Meer dan wie ook verspreidde hij angst...
...en vervulde een sentimentele behoefte aan een man die alleen stond...
...onder de druk van grootheid.
Het was eigenlijk een Duitse carrière.
Een carrière die alleen uit de Duitse geschiedenis had kunnen ontstaan.
Maar meer dan anderen, vertegenwoordigde hij ook de tijdgeest.
Miljoenen kwamen samen onder zijn banier.
Maar het oude Europa dat hij zou redden, was al gedoemd.
Uiteindelijk zou hij de laatste nagel aan diens doodkist zijn.
Het creatieve vuur dat hem aan de macht bracht...
...was ook een vernietigende kracht van ongekende energie.
Mensenlevens betekenden niets voor hem.
Hij wilde de loop van de geschiedenis verdoemen...
...en zijn volgelingen, die hem tot het eind trouw bleven...
...geloofden daarin.
Ze dachten niet aan de slachtoffers.
Dankzij hem kwam er een catastrofaal en roemloos einde aan het oude Europa.
Zijn succes was gebouwd op retoriek.
Zijn krachtige retoriek bracht hem een grote schare volgelingen.
Voortschrijdend door een mysterieus halfduister...
...begeleid door opzwepende klanken van de Badenweiler Marsch...
...ingesloten door jubelende menigten, leek hij bovenmenselijk.
Diep vanbinnen bleef hij een provinciaal.
Een zielig mannetje dat helemaal niet bijzonder was.
Maar op momenten als deze, vertoonde hij het stralende charisma van een demagoog.
Toen onze partij...
...slechts zeven leden had...
...hebben we al twee grondbeginselen vastgelegd.
We wilden een partij zijn met een ideologie...
...en ook de enige echte macht in Duitsland zijn.
Hij begon na de Eerste Wereldoorlog...
...als een rechtse onruststoker in Beieren.
Hij werd al berucht om zijn extremisme.
Hij werd ingelijfd door een van de kleine politieke facties...
...die in de bierkelders van München samenkwamen.
Ze konden altijd wel een schreeuwerige activist gebruiken.
Maar hij zat vol passie en woede...
...en de massa's reageerden daarop.
Hij hield tot tien toespraken per dag.
Hij verbeterde daardoor continu zijn uitwerking op het publiek.
Hij bestudeerde de foto's die z'n fotograaf Heinrich Hoffmann nam...
...en verbeterde daarmee zijn houding en gebaren tot in perfectie.
De combinatie van manische intensiteit en koele berekening was al te zien.
'Ik heb preek na preek na preek gegeven', zei hij.
VERLOS DUITSLAND VAN HET MARXISME
Tien jaar later was hij aan de macht.
Een paar dagen na zijn benoeming tot kanselier...
...gaf hij een belangrijke toespraak in de Berlijnse Arena.
In eerste instantie leek hij...
...gespannen en nerveus.
Het vrouwelijke gezicht laat onderdanigheid en seksuele honger zien.
Onze leider, de rijkskanselier Adolf Hitler, zal spreken.
Zijn publieke optredens werden goed voorbereid.
Er werd niets aan het toeval overgelaten, van de omvang en het tijdstip...
...tot het ritueel van zijn opkomst.
Hij liet de menigte wachten voordat hij begon te spreken...
...om daarmee de spanning zo hoog mogelijk op te voeren.
Een gespeelde twijfel duidt het begin aan.
Duitse kameraden.
Op 30 januari...
...van dit jaar...
...is de nieuwe regering van...
...nationale concentratie gevormd.
Daarmee heeft...
...de Nationaal Socialistische Beweging...
...haar laten instorten.
'Een grote bijeenkomst', zei Hitler, 'moet het denkproces uitschakelen.'
Alleen dan zijn mensen bereid de magische versimpelingen te aanvaarden...
...en verdwijnt alle weerstand.
Zijn aanval ging altijd volgens hetzelfde patroon.
Het Marxisme werd...
...voor het eerst...
...uitgedaagd...
...tot een gevecht.
Toentertijd liet ik mezelf voor de eerste keer...
...een oorlog beginnen als een onbekend individu en niet rusten, totdat...
...deze schande uit de Duitse levens verdwenen is.
BEVRIJD DUITSLAND VAN HET MARXISME
Hij beklaagde het verlies van nationaal zelfvertrouwen en trots.
Hij verliest zijn eer en daarmee zijn aanzicht.
Er was een tijd...
...dat je jezelf alleen trots als Duitser kon aanduiden...
...door naar het verleden te kijken.
Het heden vervulde je met schaamte.
Inflatie...
BEVRIJD DUITSLAND VAN HET MARXISME
...heeft ons land op de knieën gebracht.
Die heeft de laatste cent van miljoenen mensen afgepikt.
Dat alles is uitgelokt...
...en verwezenlijkt door de mannen van 1918.
Toen hij bijna op zijn climax was, leek de geest in hem te zijn.
We willen niet liegen.
Nooit heb ik ook maar overwogen...
...voor dit land te staan en goedkope beloftes te maken.
Er is niemand die kan opstaan en zeggen...
...dat ik verkondigd heb dat Duitsland in enkele dagen zal herrijzen.
Zijn energie, niet zijn redenatie, maakten het optreden zo overtuigend.
Bij ons alleen ligt de toekomst...
...van Duitsland.
Als wij alleen...
...dit land herbouwen, met hard werk...
...vastberadenheid, weerstand...
...en doorzettingsvermogen.
Zo zullen we herrijzen...
...net als onze voorvaderen.
Als de toespraak op z'n einde raakt...
Zij hebben Duitsland niet geërd, maar zelf gemaakt.
...staat hij daar uitgeput en beneveld...
...als hij overgaat in zijn groteske travestie van een gebed.
Door mijn liefde voor dit land...
...ben ik er volledig van overtuigd...
...dat er een tijd komt...
...dat de miljoenen die het met ons oneens zijn...
...achter ons zullen staan. Zij zullen begroeten wat wij als land...
...hebben gemaakt en waar we voor hebben gevochten: het nieuwe Duitse Rijk.
Geschapen uit eer, kracht, pracht...
...en gerechtigheid. Amen.
Hij heeft zijn toehoorders het hof gemaakt en op zijn hand gekregen.
Nu is de communie volbracht.
Omdat hij niet in staat was bevredigende persoonlijke relaties te vormen...
...heeft hij daarvoor een soort alternatief gevonden.
Moe en zwetend, gaat hij af...
...terwijl zijn trawanten de menigte op afstand van hun uitgeputte held houden.
Het is zalige uitputting...
...uit voldoening geboren.
In deze optredens voelde hij zich dicht bij de volbrenging van zijn droom.
De zoon van een Oostenrijkse ambtenaar...
...die de wereld zou redden van het komende onheil.
Dit beeld begon zich te vormen in Wenen, rond de eeuwwisseling.
Hitler kwam op zijn achttiende voor het eerst in Wenen.
Hij wilde schilder worden.
Hij werd overweldigd door de aanblikken en geluiden van de stad.
Hij ging naar het theater en de opera.
Hij zag de Ringstrasse met haar winkels, hotels en enorme herenhuizen.
Hij werd overweldigd door de architectonische schoonheid...
...van de bourgeoisie.
Hij staarde naar het parlementsgebouw...
...dat hij 'een Hellenistisch wonder op Duitse bodem' noemde.
Hij schilderde dat in aquarel.
Hij verkocht zelfs zo nu en dan een schilderij.
De Kunstacademie wees hem twee keer af, wegens zijn gebrek aan talent.
Hij hing maar wat rond en wilde niet aan een vaste baan.
De gedachte aan vast werk schoffeerde zijn artistieke aspiraties.
Hij had veel te bewonderen in de rijkshoofdstad.
Maar er was ook genoeg waar hij onrustig van werd.
De keizer Franz Josef, die 60 jaar op de troon vierde...
...was een uitgesproken symbool van een tanend rijk.
Een lange geschiedenis, maar verouderd.
Hitler werd verblind door deze aanblik van rijkdom.
Maar het goede leven ging aan hem voorbij.
Hij woonde in een hostel voor mannen.
Hij was bang voor de toekomst en zag overal vijanden.
De rode vlaggen waren de straat opgegaan.
De jonge Hitler stond tussen de omstanders uit de bourgeoisie...
...en zag nerveus de arbeiders langs marcheren.
Hij beschreef later hoe hij eens met ingehouden adem...
...de slingerende menigte voorbij zag trekken.
Hij ging naar huis vol angst en depressie.
De aanwassende bevolking was een ontvlambare mengeling rassen...
...met een grote Joodse component.
Hun wereld was voor de bourgeoisie beangstigend vreemd.
Hun voorkomen deed bange geesten fantaseren over verkrachting en moord.
Uit angst voor andere rassen kwam een ideologie voort...
...die werd aangewoekerd door een reeks haastig geproduceerde pamfletten.
De held was natuurlijk een witte ridder.
Dezelfde witte ridder die door de wereld reisde...
...van de opera's van Richard Wagner...
...de grondslag van Hitlers levenslange obsessie.
Tussen de opera en zijn hotelletje...
...creëerde hij een monsterlijk beeld van de wereld.
Hij greep elke kans aan om uit zijn harde realiteit te ontsnappen...
...naar zijn verachtelijke droomwereld.
'Dit is ware adel,' schreef hij op een ansichtkaart uit Wenen.
Deze tegenstelling bleef zijn hele leven bij hem.
Betoverd door de pracht van de bourgeoisie...
...voelde hij tegelijkertijd een diepe wrok door diens afkeuring van hem.
Gevoelens van haat borrelden onder zijn aanbidding...
...voor de tanende schoonheid van de oude wereld.
Die wereld werd kapotgemaakt en begraven door de Eerste Wereldoorlog.
Hitler diende vrijwillig in een Beiers regiment.
Na de oorlog...
...was er een revolutie.
Dit was het bewijs van het verval van de oude wereld.
Een tijdje had de staat geen leider.
De macht lag voor het grijpen op straat.
Het bange publiek was getuige van muiterij...
...ongedisciplineerde troepen, opstanden en executies.
Hoera voor de nieuwe orde.
Nu de keizer weg was...
...zetten Friedrich Ebert en de sociaal- democraten een bourgeoisrepubliek op.
De sociaaldemocraten konden alleen de macht grijpen...
...door een verbond met het leger.
Met hulp van het leger, maakten ze een einde aan de revolutie en herstelden orde.
Het resultaat was een compromis waar weinig zich verbonden mee voelden.
De revolutie was het hevigst geweest in Beieren.
Lange tijd werd München overstroomd door linkse idealisten...
...met ideeën voor een nieuwe wereld.
Maanden later dan in Berlijn...
...grepen eenheden van het Freikorps de macht in München.
Dit waren paramilitaire bendes...
...die zich verzetten tegen de regerende arbeidersraden.
Beieren was niet langer het thuis van de revolutie...
...maar de kweekbodem voor de contrarevolutie.
De bevrijdingstroepen bleven na de bevrijding.
Het waren veteranen die niet meer in het burgerleven pasten.
Door de oorlog zagen ze de wereld als strikt leiderschap, gehoorzaamheid...
...en militaire wetgeving.
Dat zou niet veranderen.
Een van hen...
...was Adolf Hitler.
Hij was een koerier aan het front geweest...
...en had het IJzeren Kruis verdiend.
Maar hij was nooit verder gekomen dan korporaal.
Volgens zijn superieuren had hij niet de kwaliteiten van een leider.
Zijn kameraden vonden hem maar een vreemde vogel.
Bleek en afstandelijk bleef hij op zichzelf.
Na de oorlog was Hitler nog steeds soldaat, maar noemde zich schrijver.
Hij woonde in München.
Hij was dertig jaar oud...
...en doodsbang voor het burgerleven.
Als een buitenstaander zonder wortels...
...raakte hij al snel betrokken bij de politieke gebeurtenissen in die tijd.
Hij werd lid van een van de ontelbare politieke partijen...
...tegen het einde van 1919.
De jonge oproerkraaier viel al snel op tussen de anderen.
Hij werd een belangrijke figuur onder het Freikorps en nationale groeperingen.
Zijn persoonlijkheid begon gestalte te krijgen.
Zijn ontelbare toespraken in bierkelders in München...
...of op straat, werden enthousiast ontvangen.
In het begin wilde hij alleen steun verzamelen...
...voor iemand die beter was dan hij...
...om de verloren en boze menigte te vertegenwoordigen.
Een man die hun strijd zou leiden tegen de buitenlandse vijand...
...en de binnenlandse.
Deze onbetwiste leider was generaal Ludendorff.
Drie jaar later, bij de nationaliste bijeenkomst in Neurenberg...
...was Hitler al een van de prominente figuren.
Hij was ongeduldig naar voren getreden...
...hongerig naar macht.
Maar ook omdat hij zijn reactionaire makkers verachtte...
...die hij als vermoeide relieken van een verloren tijd beschouwde.
Hij trok al snel de aandacht in invloedrijke kringen.
Rijke vrouwen uit de society dromden om de jongen oproerkraaier heen.
Hij werd steeds bekender...
...en daarmee zijn zelfvertrouwen en zijn intimiderende agressie.
Alles of niets, dat was zijn motto.
Hij probeerde een staatsgreep te plegen.
Even leek München in zijn handen te vallen.
Een proclamatie aan het Duitse volk verkondigde...
...dat de regering in Berlijn omvergeworpen was...
...en dat Ludendorff, Hitler en anderen...
...nu aan het hoofd van een nationale regering stonden.
Maar de staatsgreep mislukte.
In de Hal der Helden...
...de Feldhernnhalle...
...werd de demonstratie voor Hitler en Ludendorff uiteengeslagen...
...met wapengeweld van de politie.
Hitler vluchtte in paniek.
Het leek erop dat zijn carrière tot een schandelijk einde was gekomen.
Toen hij in de gevangenis zijn lot afwachtte...
...raakte Hitler in een diepe depressie.
Zijn vrienden moesten hem van zelfmoord weerhouden.
Maar toen hij hoorde dat hij en zijn handlangers zouden worden...
...aangeklaagd voor landverraad...
...zag hij daar een geweldige kans in.
Dit was voor hem het perfecte podium om zich te tonen aan zijn rechters...
...en het grote publiek buiten de rechtszaal.
De beklaagden zouden aanklagers worden.
In plaats van onschuld te pleiten...
...nam hij volledige verantwoordelijkheid voor zijn acties...
...als enige hoop voor het vaderland.
Daarmee zou hij nieuwe aanhang creëren...
...en een verlies in persoonlijke winst veranderen.
Het plan werkte uitstekend.
Hitler werd de nieuwe ster tijdens het proces...
...en generaal Ludendorff werd uit de leiding gewerkt.
Een foto ten tijde van het proces, toont Hitlers hervonden zelfvertrouwen.
Hij was al de Führer.
Hoewel hij nog steeds ongemakkelijk was in die rol.
Het proces eindigde als een succes met publieke lof voor de aangeklaagde.
Toch werd Hitler tot vijf jaar gevangenis veroordeeld.
Hij werd naar Landsberg overgebracht.
In de gevangenis voelde hij zich de morele winnaar.
De in de kiem gesmoorde Putsch werd al snel een legendarische triomf genoemd.
Hij boog de realiteit gewoon naar zich toe.
Jaren later herdacht hij het fiasco uit 1923 keer op keer...
...als een overwinningsmars.
Hitler legde dan een krans bij de Müncher Feldhernhalle...
...ter herdenking aan de zestien die stierven op 9 november 1923.
Dan ging de processie verder naar de Königsplatz in de buurt.
Hitler had twee tombes laten bouwen bij de ingang tot het plein...
...ter herdenking aan hen die op die dag gestorven waren.
Hun namen werden ceremonieel opgelezen...
...van de lijst van gevallenen.
Hans Erik Rickmers.
Heil.
Andreas Bauriedl.
Heil.
Klaus von Pape.
Heil.
Lorenz Stransky.
Heil.
Karl Laforce.
Heil.
Theodor von der Pfordten.
In deze wachtershuizen van het land...
...werd beweerd dat de gevallen helden van de beweging begonnen waren...
...aan hun eeuwige wake.
Als regisseur en ster van de voorstelling...
...toonde Hitler zijn respect in zijn eentje.
De grote leider...
...in zijn bewust gekozen isolatie.
'Negen november 1923...
...was de beste dag in mijn leven,' zei hij later.
Zijn gevangenisstraf was overduidelijk het keerpunt van zijn carrière.
Hij had de tijd om een nieuwe tactiek uit te werken.
Hij schreef ook Mein Kampf...
...waarin hij zijn ideologie van antisemitisme uitwerkte...
...en het veroveren van Lebensraum.
Na slechts een jaar kwam hij al voorwaardelijk vrij.
Maar zijn tijd was nog niet gekomen.
De verachte republiek was nu goed verankerd.
Neerslachtig wachtte hij in Obersalzberg.
Hij zag hoe Duitsland steeds meer begon te houden van een cultuur die hij verachtte.
Hij noemde dat typisch aanstootgevend 'nikkerliefde'.
Als politicus was hij al bijna vergeten.
Zelfs zijn affaire met zijn nichtje Geli bracht niet veel ophef.
Foto's van het landelijke bestaan.
In het kosmopolitische Berlijn, dat op zijn hoogtepunt was...
...zag Hitler de belichaming van alles waar hij van walgde.
Politieke intrige...
...communisten...
...en Joden.
Zijn waarschuwingen vielen op dovemansoren.
Hij telde nog steeds niet mee.
Hij was gewoon nog zo'n excentriekeling uit de gekke jaren 20.
Terwijl Berlijn Charlie Chaplin warm onthaalde...
...die later een klassieke parodie over de grote dictator zou draaien...
...perfectioneerde Hitler zijn rol.
Hij had zijn les geleerd van de afgebroken staatsgreep.
Voortaan vermeed Hitler openlijk geweld.
Hij presenteerde zichzelf als een respectabele burger.
Hij begon donkere pakken te dragen...
...en omringde zich met kinderen in het wit.
'Als we onze vijanden niet weg schieten', zei hij over zijn nieuwe tactiek...
...'overweldigen we ze met grotere aantallen.
We moeten steun winnen en niet terreur verspreiden.'
Deze nieuwe tactiek beloofde veel voor de toekomst.
Maar eerst moest hij zijn eigen partij opruimen.
Hij was nog niet de onbetwiste leider.
Hij werkte nog aan zijn stijl.
Vaak was zijn optreden onbeholpen of zelfs grotesk.
Maar hij leerde continu.
Hij imiteerde de maniertjes van militaire leiders...
...die hun ondergeschikten imponeerden.
Zijn gebrek aan persoonlijke autoriteit compenseerde hij...
...door een rijzweep mee te dragen.
Als oude strijdmakkers te familiair werden...
...raakte Hitler geïrriteerd.
Julius Streicher werd goed op zijn plaats gezet.
Toch kon zulk optreden zich tegen hem keren.
Hij was nog niet de Führer die hij wilde zijn.
Binnen drie jaar vormde hij de Nationaal Socialisten om...
...tot een gesloten eenheid.
Lokale afdelingen doken overal op.
Veel van hen gemotoriseerd.
Hitler besteedde vooral veel aandacht aan het winnen van de jeugd.
Hij bood ze wat ze wilden.
Avontuur, discipline...
...en een kans om zich te verzetten tegen de oubollige wereld van hun ouders.
Zo'n twee derde van de SA...
...de stoottroepen van de partij, was jonger dan dertig.
WORD WAKKER DUITSLAND
Ieder jaar hield Hitler een partijbijeenkomst in Neurenberg.
Volgelingen kwamen vanuit het hele land om deel te nemen en hun leider te zien.
De Nationaal Socialisten waren nog maar een relatief kleine partij.
Maar ze waren heel goed georganiseerd en het leek erop...
...dat niets ze zou stoppen.
Hun toewijding maakte grote indruk...
...zelfs op buitenstaanders.
Mensen raakten al snel geïntrigeerd...
...door een man die zo'n grote aanhang had en zulke trouwe volgelingen.
Bij de grote, afsluitende parade...
...verzamelden duizenden zich op het marktplein van Neurenberg...
...om de partijleider te zien.
Hitler was al een meester in het opzetten van zo'n politiek schouwspel...
...alsof het een kermis betrof.
Mensen hadden zoiets sinds de dagen van de keizer niet meer gezien.
Zelfs Hitler kon in die kermismentaliteit opgaan.
Het was een potente mengelmoes van uniformen, kleuren en festiviteit.
Maar hier komt hij dichter bij het beeld van zichzelf:
een man met een missie...
...meedogenloos en klaar voor de strijd.
Hij was er klaar voor om Duitsland te redden.
Maar Duitsland hield hem aan het lijntje.
Zijn moment kwam onder begeleiding van de alom bekende...
...rellen en straatgevechten.
In 1929 was de wereld in de greep van een economische crisis.
In Duitsland kwamen de werkloosheidcijfers boven de drie miljoen.
Twee jaar later waren die verdubbeld.
Het was de tijd voor de radicalen.
Overal was er ontbering en armoede.
Mensen hadden het gevoel dat hun leven wegkwijnde.
De Nationaal Socialisten beantwoordden die algehele malaise...
...met een boodschap van verfrissend optimisme en opgewektheid.
Ze hadden geen oplossing voor de armoede.
Ze boden het publiek lol in plaats van opvattingen.
Ze vielen mensen niet lastig met verhalen over exploitatie en klassenoorlog...
...maar gaven ze een gevoel van saamhorigheid.
Door het hele land werden zelfhulpprogramma's opgezet...
...en arbeidersfondsen die door partijleden waren opgezet.
Zoals de burgemeester van Coburg.
'Iedereen die geen hemd om te dragen heeft...
...kan altijd nog een bruin hemd aan', was het motto.
En er was nog soep ook.
Hierdoor werden de Nationaal Socialisten steeds populairder.
Door de crisis kwamen er nieuwe leden en nieuwe sympathisanten.
De organisatie van de partij begon te lonen.
Duizenden nieuwe leden kwamen na een landelijke campagne.
In het openbaar uitte Hitler zijn ongenoegen over de ontberingen...
...terwijl hij tegelijkertijd de crisis probeerde aan te wakkeren.
Hij wist dat dit zijn grote kans was.
Al snel voelde hij zich sterk genoeg...
...om naar de hoofdstad te gaan en zijn kans te grijpen.
Al in 1926...
...had hij Goebbels naar Berlijn gestuurd om als Gauleiter de boel voor te bereiden.
Heil aan de zwarte garde.
De bekwaamste oproerkraaier van de nazi's...
...bracht zijn troepen diep het rode gebied in.
Zijn aanval was niet gericht op de zwakke, twijfelende republikeinen...
...maar op de communisten.
Ernst Thallman was de communistische leider.
In het jargon van die tijd...
...werd dit de Mars van Provocatie genoemd.
Al snel was er een ondergrondse burgeroorlog uitgebroken.
Vrijwel ieder weekend vielen er doden en gewonden.
De republiek had nog maar weinig echte autoriteit.
Maar hun wapens waren sterker.
De republiek wankelde.
Net toen de economische crisis pijn begon te doen...
...verloor de republiek haar laatste prominente kopstuk:
Gustav Stresemann.
Met zijn dood begon de doodsstrijd van de Weimar Republiek.
Men kreeg het gevoel dat iedereen die loyaal bleef aan de republiek...
...het zwaar zou krijgen.
En Hitler stond aan de poort.
De zegevierende held wachtte zijn kans af.
Hij had de crisis in zijn voordeel gebruikt.
Nu was hij er klaar voor om in het daglicht te treden...
...als de grote verlosser.
'Ik heb me nooit in mijn leven zo gelukkig gevoeld', zei hij.
Mensen verzamelden zich om hem heen.
Ze volgden hem overal.
Ze lieten zich zelfs voor hem in elkaar slaan.
Hitler genoot van de rol waar hij zo lang op geoefend had en zo lang op gewacht.
De middenklasse had zijn hoop nu op hem gevestigd.
Zij zagen in hem energie en toewijding...
...om te slagen, terwijl de oude partijen hadden gefaald.
Hun wapenfeit en het werk...
De rechtse conservatieven van Hugenberg konden niet wachten...
...om deze opkomende demagoog voor hun karretje te spannen.
Deze man kon hen grote ondersteuning brengen.
In de herfst van 1931 nodigden ze Hitler uit voor een bijeenkomst in Bad Harzburg.
Hugenbergs plan viel in duigen.
Hitler liet ze wachten.
Hij was er niet in geïnteresseerd zich met de conservatieven te verenigen.
Hij wilde niet door anderen gebruikt worden.
Harzburg was bedoeld als een signaal voor een meedogenloze aanval op de republiek...
...door de troepen van rechts.
Maar van een alliantie tussen conservatieven en de nazi's kwam niets.
Dat mislukte door Hitler.
Zijn zelfvertrouwen was gegroeid.
Hitler wilde alleen de macht veroveren.
Hij stond niet open voor omkoping.
Hij was niet verbonden met grote bedrijven.
Hij nam wel geld aan...
...maar alleen als dat zonder voorwaarden kwam.
In de lente van 1932...
...maakte hij zijn eerste propagandaronde per vliegtuig.
Hij deed 20 steden in zeven dagen aan.
Vijf verkiezingscampagnes werden in een jaar uitgevochten.
Hitler wilde de democratie omverwerpen...
...door misbruik te maken van democratische mogelijkheden.
'Hitler boven Duitsland.'
Deze dubbelzinnige slogan werd gebruikt als propaganda.
Sommigen zagen dat als een bedreiging.
Anderen zagen het als bevrijding.
Een ding werd overduidelijk tijdens het verloop van zijn campagne:
niets kon Hitler nog stoppen.
Zijn visie was compleet anders dan die van andere politici.
Dit hielp het idee verkondigen dat hij niet zozeer een politicus was...
...als wel een messias.
Maar het was met militaire precisie opgezet.
In 1932 gaf Hitler de spectaculairste en succesvolste toespraken.
In dat jaar werd de nazipartij ook...
...de machtigste in het land.
Wat mensen het meest aansprak, was zijn belofte...
...dat alles anders zou worden.
Telkens weer vertelde hij ze dat hij hun problemen deelde...
...en hun angsten begreep.
Hij was een van hen.
Het leven was niet beter geweest voor hem dan voor hen.
En net als hen, was hij uit wanhoop de politiek ingegaan.
Hij was onvermoeibaar...
...en reisde continu.
Hitler zelf sprak over die jaren van aanhoudend rondjagen.
Het rondjagen op aanhangers.
Hij reisde overal heen om ze te ontmoeten.
Goebbels had het nogal pompeus over een wereldrecord in persoonlijke ontmoetingen.
Hitler liet geen twijfel bestaan over zijn bedoelingen.
We zijn intolerant. Ik heb één doel...
...en dat is de dertig partijen in Duitsland weg te vagen.
Heil.
Ze blijven me verwarren met een burger of een marxistische politicus.
Vandaag de SPD, morgen de USPD, overmorgen de KPD.
Vandaag een democraat en morgen de grootste Duitse partij.
Of de economische partij.
Ze verwarren ons met hun soort.
We hebben één doel en daar zullen we fanatiek voor vechten.
Roekeloos tot in ons graf.
Dat was zijn doel:
sociale barrières af te breken.
Iedereen moest zich van zijn conventionele banden bevrijden...
...en zich verenigen in de nieuwe gemeenschap van het volk.
Iedereen die zijn vertrouwen in Hitler stopte, kon zijn bescherming verwachten.
De bange middenklasse...
...de arbeiders...
...en de werklozen.
Zijn energieke banaliteiten waren aan iedereen gericht.
...zal wat erbij winnen.
Regeringen komen en gaan...
...maar het land blijft bestaan.
De republikeinse regering was machteloos tegen het aanwassende tij van chaos.
Haar aanhangers lieten zich niet zien...
...en lieten de politie vechten voor de regering...
...tegen de vijanden van de staat.
SA-mensen werden in Berlijn gearresteerd.
'Hitler over Duitsland.'
Zijn doel was in zicht.
Zijn ondergeschikten wachtten op het vliegveld:
Goering en de SA-leider, Ernst Rohm.
Hitlers toehoorders liep nu in de honderdduizenden.
Men had geen idee dat de partij bijna in een diepe crisis zat.
De Nationaal Socialisten waren bij de laatste verkiezingen afgewezen.
Het leiderschap was verdeeld.
Er waren financiële problemen.
Voor Hitler was dit een reden om zijn smaadcampagne te intensiveren.
Ik heb het niet over die tienduizend...
...die de gaskraan opendraaien...
...omdat het ze niet zo goed gaat...
Hij was er nog steeds op gebrand om de republiek ten val te brengen.
Hij liet daar geen twijfel over bestaan.
Zo'n beweging, die uit het niets komt...
...kunnen ze onderdrukken.
Ze kunnen ons zelfs doden, maar we geven niet toe.
In januari 1933...
...was de republiek gevallen.
Heil.
Maar Hitlers energie en zijn opruiende toespraken...
...waren op zichzelf niet genoeg om hem aan de macht te krijgen.
Pas toen zijn tegenstanders het opgaven, kreeg hij wat hij wilde.
Moe van de eindeloze strijd...
...gaven ze uiteindelijk toe.
In de ochtend van 30 januari 1933...
...ging Hitler naar het presidentiële paleis.
Hindenburg benoemde hem tot kanselier.
Kort na 11:00 uur werd het nieuwe kabinet ingezworen.
Hitler stelde zich hoffelijk op.
Maar hij gaf een boze blik in de richting van Hugenberg.
Een afwijkend woord van hem had bijna roet in het eten gegooid.
Te laat.
Drie nazi's stonden tegenover acht conservatieven.
Het idee was dat dat Hitler in toom zou houden.
In de avond van 30 januari...
...keek Hindenburg peinzend neer op de marcherende rijen bruine hemden...
...die hun overwinning vierden door met fakkels rond te marcheren.
Een paar ramen verderop...
...stond Hitler.
Hij maakte duidelijk wie hier de winnaar was.
Dit was zijn leger...
...en daarmee zou hij de totale macht grijpen.
Ogenschijnlijk was dit gewoon een wisseling van de wacht.
Maar iedereen voelde aan dat dit het begin was van een complete omslag.
Vier weken later stond de Reichstag...
...het Duitse parlementsgebouw, in vlammen.
Wie dat ook had aangestoken...
...bracht alleen de nazi's profijt.
Diezelfde nacht begon een golf aan arrestaties.
De Nationaal Socialisten werkten zichzelf snel omhoog.
Ze noemden het 'Macht opeisen'.
Allereerst wilde Hitler een beter resultaat bij de verkiezingen.
Zijn bruinhemden van de SA zorgden voor de intimidatie.
Aan de vooravond van de verkiezingen...
...ging Hitler naar Königsberg.
Voor het eerst werd ieder radiostation in Duitsland opgedragen...
...om de toespraak van de kanselier uit te zenden.
Vanuit de meest afgelegen gebieden zijn mensen gekomen.
Jong en oud is enthousiast om de man die hun hoop vertegenwoordigt te ontmoeten.
Duizenden jubelen...
Maar ondanks alle moeite en druk...
...kregen de Nationaal Socialisten slechts 43,9 procent van de stemmen.
Maar samen met de conservatieve stemmen...
...was dat genoeg voor een kleine meerderheid.
Op 21 maart...
...kwam de nieuwe Reichstag bijeen in Potsdam.
Hitler had een grote ceremonie van nationale verzoening voorbereid...
...om de herinneringen aan het geweld weg te poetsen.
Dat had een domper gezet op zijn eerste weken aan de macht.
Bij het oude Pruisische gedenkteken...
...moest alle onenigheid worden begraven.
De aanwezigheid van de ouder wordende veldmaarschalk Hindenburg...
...gaf het evenement een melancholisch tintje van een vergeten tijdperk.
Om 12:00 uur kwam de assemblee samen in de Garnisonkirche...
...bij het graf van Frederik de Grote.
De communisten uitgesloten, want die waren onder arrest...
...net als de sociaal-democraten.
De regering van nationale eenheid is vastbesloten...
...de eerbare taak te volbrengen die door de Duitse natie is opgedragen.
Deze aanblik bracht vele bange geesten tot rust.
De nieuwe kanselier die respectvol naast de oude Hindenburg stond.
De nieuwkomers begonnen de tradities over te nemen.
Hindenburg was niet meer dan een stroman.
Blind voor wat om hem heen gebeurde...
...verbeeldde hij de overgave van een vereerd verleden.
Door het ontzag...
...voor het verleden...
...kunnen we de toekomst vormen.
Als u in uw dagelijkse omgeving...
...hieraan terugdenkt...
...denk dan aan mijn woorden.
Laat ons nu juichen...
...voor Duitsland, ons geliefde vaderland.
Hoera.
En toen kwam Hitler.
Duitse jongens.
Duitse meisjes.
Onze rijkspresident, Paul von Hindenburg.
Hoera.
De Duitse gemeenschap van mensen werd realiteit.
Hitlers volgende zet was om van 1 mei een betaalde nationale feestdag te maken.
Hier hadden generaties arbeiders tevergeefs voor gevochten.
Nu hadden ze dit gekregen.
Heil.
De Duitse staat is niet langer zonder eer...
...vol schaamte, zichzelf kapotmakend...
...laf en zonder geloof in zichzelf.
De Duitse staat is weer sterk, zijn wil is sterk.
Hij is sterk en heeft een groot doorzettingsvermogen.
Hij is sterk, weerstaat alle opofferingen. We laten ze niet...
...onze vechtlust nemen, onze vrijheid...
...en daarmee onze Duitse staat en vaderland.
Amen.
De avond eindigde met hoop voor eenheid...
...alsof Hitler het klassenconflict had afgeschaft.
De volgende dag kwam het geweld weer terug.
SA-mensen bezetten de kantoren van vakbonden...
...zonder weerstand te ondervinden.
Uiteindelijk werd iedereen die Hitler tegenstand bood...
...geleidelijk onderdrukt of machteloos gemaakt.
Al snel kon Hitler bij een arbeidersbijeenkomst zeggen...
Wie het mij niet vergeven kan...
...dat ik de marxistische partijen kapot heb gemaakt: dat deed ik met de rest ook.
De anderen ook.
Gemeenschap van het volk.
Volksgemeinschaft.
Iedereen moest meedoen.
Iedereen werd op één lijn met de nieuwe orde gebracht.
Dat noemden ze Gleichschaltung.
Unificatie.
Dat betrof iedereen.
Zelfs de mensen op het platteland.
Op 30 januari...
...stortte de Duitse beurs in.
Ik geloof niet...
...dat de mensen die toen lachten, nu nog lachen.
Zijn tegenstanders hadden inderdaad geen reden tot lachen.
Al enige tijd viel de SA Joodse bedrijven lastig.
Ze wilden nog verder gaan.
Maar Hitler voelde zich nog niet sterk genoeg...
...om zijn oude haat voor de Joden vrij te laten.
Op 10 mei 1933...
...werd er in elke universiteitsstad een vreugdevuur aangestoken.
Studenten wierpen de boeken van verboden schrijvers op de vlammen.
In Berlijn gaf Goebbels een opruiende toespraak.
Kom dichter om van het middernacht te genieten...
...waar we de spoken van het verleden wegbranden met de vlammen.
De eerste Joden zagen de bui al hangen en verlieten het land.
In de lente van 1933...
...werden de eerste concentratiekampen ingericht.
Niemand wilde zulke beelden zien.
Dat was alles te beschamend.
Te verontrustend.
De ellende van de slachtoffers verdrongen door liederen en jovialiteit.
De verschrikkingen achter het prikkeldraad werden verborgen door familieplezier...
...en folklore.
Het was één grote, blije familie.
Voor bijna iedereen dan.
Albert Einstein hoorde er niet meer bij.
Thomas Mann ook niet.
Maar velen geloofden...
...dat je geen revolutie kunt hebben zonder slachtoffers.
Max Reinhardt moest emigreren.
Fritz Kortner ook.
Vertwijfeld vertrok Richard Tauber ook.
Er was geen plek meer voor hen in de nieuwe Duitse Kultur.
Ernst Lubitsch was al weg en ontelbare anderen volgden.
Zij lieten Duitsland aan zijn gemeenschap van mensen...
...en zijn provincialisme.
De Duitse film probeerde het gat op te vullen.
Otto Gebuhr bleef.
We spelen een toneelstuk uit een tijd...
...dat plicht en opoffering een land groot maakten.
In deze tijd hebben we ook plicht en opoffering nodig.
Geef allen aan de winterhulp.
WINTERHULP VAN HET DUITSE VOLK
Voorzichtig.
Al snel werden andere prominenten ingelijfd.
Het was verplichte kost voor iedereen op zondag.
HIER WORDT HUTSPOT GEGETEN
De gemeenschap van het volk begon een momentum op te bouwen.
Buttons van Hitler werden in duizendtallen verkocht.
Maar er waren nog steeds vijf miljoen werklozen in Duitsland.
Hitler wist dat alles er vanaf hing hoe hij het werkloosheidsprobleem aanpakte.
Hoe we het gedaan hebben...
...zullen we zien aan een grote berg...
...van onze dienst, onze ijver...
...onze mogelijkheden...
...en ons resultaat.
Duitse werkers...
...ga aan het werk.
Er was een soort algehele mobilisatie.
Werk aan de Autobahn werd gestart.
Deze gingen van noord naar zuid en van oost naar west.
Daarmee begon de Arbeitsschlacht.
De werkstrijd.
Hij straalde vertrouwen uit en dat was aanstekelijk.
Hij legde de funderingssteen voor het Haus der Kunst in München.
De eerste steen is gelegd.
Vele projecten dateren van voor zijn tijd.
De Autobahns bijvoorbeeld...
...hoewel die nog steeds aan zijn naam verbonden zijn.
Deze dynamiek vergrootte de populariteit van het regime.
Men had het gevoel dat het beter ging.
Maar Hitler had niet alleen werk en brood beloofd.
Het land was nooit hersteld van de vernedering...
...opgelopen na de Eerste Wereldoorlog.
Onder hem werd de nationale trots hersteld.
We werken niet mee...
...aan dictaten.
Iemand moet naar Duitsland komen...
...en zeggen:
'Wij willen vrede.'
Maar we weigeren...
...deze aanhoudende onderdrukking.
In de zomer van 1933 had Hitler bijna zijn doel bereikt.
Uit zijn houding bleek zijn groeiende vertrouwen.
De eerste fase van zijn machtsovername was afgesloten.
Maar er lag een conflict in het vooruitzicht.
Hitler kon gevangen worden in het gevecht...
...tussen de twee krijgsmachten in het land.
De Reichswehr...
...het nationale leger.
En de SA...
...de vier miljoen man sterke macht waar Hitler op leunde...
...tijdens zijn opkomst naar de macht.
De leider van de SA, Ernst Rohm...
...wilde de Reichswehr wegvagen...
...zodat zijn stoottroepen de enige krijgsmacht waren.
Hij wilde een echte revolutie opzetten...
...om met geweld de macht over te nemen.
Maar zo zag Hitler de revolutie niet.
Hij wilde de staat van binnenuit ondermijnen.
Herhaaldelijk riep hij de SA tot de orde.
Een groot tijdperk...
...is aangebroken...
...en we...
...zijn alleen maar...
...de levende getuigen.
Hitler had nog geen beslissing genomen...
...maar de opvolger voor Rohm stond al achter hem te wachten.
Heinrich Himmler...
...het hoofd van de SS.
...voltrekt zich in Duitsland...
...om zich...
...te onderscheiden van...
...alle gelijksoortige...
...handelingen...
...van dien...
...aard.
Met discipline zonder grenzen...
...en systematische procedures...
...van de implementatie.
Als het leger...
...het land draagt...
...dan moeten jullie...
...de politieke wil dragen...
...van de Duitse staat.
Rohm liet zich niet zomaar wegschuiven.
Hij was een individualist, agressief en bazig.
Hoewel hij een zekere hondse verering van zijn baasje koesterde.
Een tijdje probeerde Hitler Rohm te lijmen met tekenen van eer.
Maar desondanks verhevigde het conflict zich.
Uiteindelijk vertrouwde Hitler op zijn oude dubbelspel.
Begeleid door een intimiderende SS-wachter...
...verscheen hij op bijeenkomsten van de SA.
De ene keer was zijn toespraak smekend, bijna tot tranen toe.
Heil.
Ik wil jullie danken...
...dat jullie mij niet verlaten.
We moeten u voor dit alles danken.
Als jullie toen weg waren gegaan...
...zou Duitsland nooit gered zijn.
Jullie hebben het recht...
...door jullie moed en jullie volhardendheid...
...om jezelf verlossers van het vaderland te noemen.
Aan het einde van juni 1934...
Heil. -Overwinning.
Heil.
Aan het einde van juni 1934...
...sloeg Hitler toe.
Rohm en vrijwel alle leidinggevenden in de SA werden vermoord.
Dit keer waren het niet het Rode Front...
...of de reactionairen die veracht werden in het strijdlied van de SA...
...die de trekker overhaalden.
Het waren hun eigen kameraden.
Het publiek was gechoqueerd en gealarmeerd door de moorden.
Maar tegelijkertijd was men blij dat Hitler...
...de dreiging van de SA verwijderd had.
Ze dachten dat de beweging nu volwassen geworden was...
...en zich voortaan zou gedragen.
Dat was een illusie die Hitler voedde.
Een maand later...
...stierf president Hindenburg.
In Tannenberg...
...rouwde het land om een man...
...die lange tijd niet meer dan een stroman was geweest.
Desondanks was hij het laatste obstakel op Hitlers pad geweest.
Hitler had ongeduldig op deze dag gewacht.
Nu had hij de totale controle.
Twee dagen later gaf de Reichswehr zich over.
Ik sta voor God en leg...
...deze heilige eed af...
...dat ik zal gehoorzamen de leider...
...van het Duitse Rijk en de staat...
...Adolf Hitler...
...de opperste bevelhebber van de strijdkrachten...
...onvoorwaardelijk.
Als dank voor de moord op zijn oude vriend, SA-hoofd Rohm...
...verwachtte Hitler een persoonlijke eed van trouw van alle strijdkrachten.
Altijd.
Eindelijk had Hitler de complete macht in handen.
Op de partijbijeenkomst in Neurenberg in september 1934...
...werd de nieuwe orde gevierd.
Hitler deelde zijn partijbonzen mee...
...dat de overdracht van macht voltooid was.
'De komende duizend jaren', verklaarde hij...
'...zullen er geen revoluties meer plaatsvinden in Duitsland.'
Geen regime had zichzelf zo uitgesproken getoond.
Bossen van banieren en marcherende rijen...
...liepen in eindeloze schikkingen...
...door de verzamelde menigte.
De verwarring van de recente jaren had zijn sporen achtergelaten.
Maar zij die verontrust waren door alle chaos en anarchie...
...was herhaaldelijk beloofd...
...dat onder Hitler alles anders zou zijn.
Dit was zijn antwoord.
Hij gaf het volk niet hun recht.
Wat hij hun gaf, was de fascinatie voor geometrie.
De climax van de bijeenkomst was een hommage aan de doden.
Grote blokken mensen vormden een zogenaamde 'Weg voor de Führer.'
Met Himmler en het nieuwe SA-hoofd Lutze achter hem...
...liep Hitler naar het gedenkteken.
Het regime leerde nooit het leven eren...
...maar haalde veel uit de cultus van de dood.
De ceremonies van het regime lieten drie basiselementen zien.
Macht, orde en plechtigheid.
Deze vertoningen moesten mensen zich voor een moment verheven laten voelen...
...en ze voorbereiden op het onderdanige leven van alledag.
Hitler had de macht gegrepen.
Hij had het volk op orde gebracht.
Nu kon hij zich op de buitenlandse politiek richten.
Het Saarland werd weer bij Duitsland ingelijfd.
Dat was de eerste stap.
Kort daarna...
...verbrak Hitler het Verdrag van Versailles door dienstplicht in te voeren.
Toen begon hij Duitsland te herbewapenen.
Al snel riskeerde hij nog een stap naar voren.
Op 7 maart 1936...
...liet hij zijn troepen het gedemilitariseerde Rijnland inmarcheren.
Voor het eerst wierp hij de handschoen toe.
In Duitsland hadden zijn tegenstanders het altijd opgegeven.
Hij wist niet hoe de andere landen zouden reageren.
Het was een risico dat hij bereid was te nemen.
De herinname van het Rijnland door onze troepen...
...was de moeilijkste...
...en gevaarlijkste taak...
...en uitdaging van mijn leven.
Over het algemeen was het Duitse volk niet ongelukkig.
Natuurlijk bleven er nog problemen.
De onderdrukking van minderheden...
...de opdringerige partij, het gevoel van onveiligheid.
Maar de lange periode van interne en externe onrust leek voorbij.
Mensen gingen vreedzaam door met hun werk...
...tegen een achtergrond van uitgesproken onrecht.
De republiek en haar eindeloze conflicten lagen in het verleden.
Werkloosheid en de vernedering door buitenlandse machten werden vergeten.
Opgeslokt door hun privélevens...
...trokken de meeste mensen zich terug in morele luiheid.
Het regime werkte hard aan zijn populaire imago.
Een auto. Ja? Wil je die?
Alsjeblieft.
Kerstviering in de totalitaire welvaartsstaat.
En nu spreekt onze geliefde oom Goering.
Ik ben overweldigd dat jullie allen gekomen zijn...
...zodat we samen kunnen vieren.
We vieren het feest van Kerstmis. En nu, lieve kinderen...
...willen we bij deze gelegenheid ook...
...aan onze Führer denken.
Goering moest het despotisme een menselijk gezicht geven.
Maar toen volgde er meer intimidatie.
Het regime had continu twee gezichten.
Het sloeg een berekenende balans tussen angst...
...en een kermis.
Aan de ene kant, zwarte uniformen...
...onderwerping aan strenge discipline...
...en de dreiging van een groeiende machine van terreur.
Aan de andere kant sentimentele afleiding.
Soms zou Hitler zelf...
...zichtbaar niet op zijn gemak, zijn rol meespelen.
De verbonden gezichten van angst en jovialiteit...
...verenigd in één man, SS-leider Sepp Dietrich.
Onder leiding van Himmler werd de SS opgebouwd...
...tot de ideologische avant garde van het regime.
Het groeide uit tot een gigantisch netwerk van bureaucratische afdelingen...
...met de taak van onderdrukken en angst zaaienn.
Voorlopig alleen in Duitsland.
De organisatie groeide midden in een nietsvermoedend Europa...
...klaar om te vernietigen en te heersen.
Het regime organiseerde totalitair welzijn.
Kracht door geluk...
...op stoomschepen van Madeira tot de Noorse fjorden.
Het goede leven bewaakt door de kracht van de staat.
De verleiding van het volk door sociale programma's.
Er was heel veel activiteit op het sociaalpolitieke front.
Een jaar nationale dienst werd ingevoerd voor meisjes.
Dat betekende meestal hard werken op het land.
Grote gezinnen werden aangemoedigd.
...toekomst van Duitsland.
De toekomst van Berlijn berust op uw gezonde kinderen...
De nazi-leiders bleven onvermoeid herhalen...
...dat het Duitse volk te weinig ruimte had.
Tegelijkertijd werd bevolkingsgroei aangemoedigd.
Deze jonge mensen moesten de soldaten in het gevecht om Lebensraum worden.
Daarom werden ze gemilitariseerd.
Jongens en meisjes werden op jonge leeftijd gerekruteerd...
...en voorbereid op hun rol in de Nationaal Socialistische staat.
Heil Hitler. -Heil Hitler.
Goed gedaan. -Dank u.
Käthe?
Hoe voelt uw boerin zich? Is ze weer gezond?
Dank u. Ze voelt zich veel beter.
Wat vind je leuker, Helga? School of de was bij Frau Wienold?
Het is leuk als het moeilijk wordt.
Zeg gedag. -Dank u.
Het regime maakt misbruik van hun goede wil...
...hun jeugdig idealisme...
...en hun natuurlijk verlangen naar kameraadschap.
'De toekomst van Duitsland ligt in de georganiseerde militaire kampen'...
...zei Hitler.
Hitler riep de jeugd continu op voor massabijeenkomsten.
Hier ervoeren ze de geest van de nieuwe orde als een sensuele ervaring.
Hier leerden ze dat individualisme geen betekenis had...
...en alles om de gemeenschap draaide.
Ook zag Hitler in hen de zaadjes van een nieuw ras...
...waarop hij zijn ideeën van verlossing zou bouwen.
We moeten een nieuwe mens maken...
...zodat onze natie niet lijdt onder...
...de typische degeneratie...
...van deze tijd.
Volgens ons moet de Duitse jongen van de toekomst...
...slank gebouwd zijn...
...zo snel als een hazewind, stug als leer en hard als staal.
In de zomer van 1936 werden de Olympische Spelen in Berlijn gehouden.
Dit was de kans voor het regime om gastheer voor de wereld te spelen.
De rest van de wereld dacht dat Duitsland hard aan het herbewapenen was...
...onder een regime van terreur.
Hitler presenteerde expres idyllische beelden...
...van een land in vrede en genoegzaamheid.
Het was erg overtuigend.
De meeste landen deden mee met de Hitlergroet.
Maar niet de Britten.
De Fransen gingen wel, zoals velen anderen, daarin mee.
De misleiding was geslaagd.
Het Derde Rijk kon zich goed tonen aan zijn buitenlandse bezoekers...
...als een modern, industrieel land.
Op vele gebieden liep het voor op de wereld.
Zo nu en dan was er een vreemd, strijdig detail om het beeld te verstoren.
De verheerlijking van bloed, aarde en het boerenleven bijvoorbeeld.
Of de heropleving van het oude Germaanse drama.
Maar dit werd afgedaan als tijdelijke grillen.
Zoals de cultus van de bloedbanier in 1923...
...wiens mystieke kracht in de andere banieren en vlaggen zou vloeien.
Maar dit waren geen tijdelijke grillen.
Ze lieten zien hoe diep het regime verankerd was...
...in het sinistere, magische verleden.
Deze onheilspellende ondertoon was zichtbaar...
...zelfs ten tijde van uitgebreide vieringen.
Hitler was zich goed bewust...
...van zijn routinematige verplichtingen als kanselier.
In zijn jeugd had hij al gedroomd van een leven in stijl.
Nu kwam de droom uit.
Een dilettant met een eigen mening...
...op een draaimolen van reizen en toespraken.
Hij werd gevraagd. Daar zorgde hij wel voor.
Heel Duitsland was zijn podium geworden.
Er was altijd wel een publiek en genoeg medespelers.
Hij had vast werk nooit leuk gevonden.
'Een enkele geniale ingeving', zou hij zeggen...
...'is waardevoller dan een leven vol geestdodend werk.'
Het was de oude fantasie van een leven als kunstenaar.
Hij was maar zelden in Berlijn.
Hij leek continu voor zijn verplichtingen weg te rennen.
Deze uitgesproken luiheid provoceerde de uitspraak van Oswald Spengler...
...dat het Derde Rijk het organiseren van mensen zonder werk was...
...door mensen die niet konden werken.
Hij ging onvermoeibaar van podium naar podium.
De Führer droeg bij aan het winterhulpprogramma.
Hij wist zich aan zijn publiek aan te passen.
Arbeiders kregen de mythe voorgezet...
...van de zware jaren die de Führer had gekend.
Ik heb me ijverig omhoog gewerkt.
Ik leerde en hongerde me, als ik dat zo mag zeggen...
...naar de top.
Hij leefde een inactief leven...
...en na verschillende bezoeken, recepties en toespraken...
...werd hij onscherp en apathisch.
Maar door het geluid van applaus werd hij opgezweept...
...net op tijd om weer een toespraak te geven.
De grootste arbeider voor het volk...
Adolf Hitler.
Voor ons ligt Duitsland, het marcheert...
...in ons en na ons komt ook weer Duitsland.
Hij speelde zijn verschillende rollen zeer behendig.
Maar soms ging de overgang te snel, zelfs voor hem.
Door het constante rondreizen van Hitler had het volk het gevoel...
...dat hun Führer overal aanwezig was.
In die jaren bleef hij zelden lang op dezelfde plek.
Hij bezocht regelmatig de Bayreuther Festspiele...
...en hij ging ook vaak op bezoek bij Winifred Wagner.
Zijn pleziertjes veranderden net zo vaak als zijn humeur.
Er was een constante stroom van bezoekers...
...die werden getrakteerd op lange verhalen over zijn lievelingsprojecten.
Dit keer waren de toehoorders een groep Britse veteranen.
In Sleeswijk-Holstein bouwen we dijken.
Hij had een voorliefde voor architectuur.
Hoe druk zijn politieke agenda ook was...
...hij vond altijd wel tijd om zijn architecturale kunstjes door te nemen.
Met Albert Speer en andere architecten...
...werkte hij aan plannen voor de ombouw van steden...
...en maakte zelf vaak schetsen van zijn ideeën.
Alles moest op monumentale schaal zijn.
'Als ik niet de politiek in was gegaan,' zei hij...
'...zou ik een van Duitslands beste architecten geworden zijn.'
De nieuwe kanselarij van Albert Speer was zo'n project.
Het is in negen maanden gebouwd en een van de weinige voltooide gebouwen.
De rest zou in de voorbereidingsfase blijven.
Hitlers werkkamer werd nauwelijks gebruikt.
Het bureau was niet meer dan een ornament.
De kabinetsruimte onderging hetzelfde lot.
Het kabinet is daar nooit bij elkaar gekomen.
Plotseling, op een helderblauwe dag...
...werd Oostenrijk gevuld met swastika's.
Het was 12 maart 1938...
...en Hitler was eindelijk uit zijn zelfopgelegde inactiviteit gekropen.
Hij stak de grens over in de buurt van zijn geboorteplaats bij Braunau.
Het volk verheugde zich door zijn eerste daad van expansie...
...wat ze ervoeren als de invulling van een oude droom van de Duitse staat.
De Anschluss was een empathische uitdrukking van zelfbeschikking.
Een recht dat het Duitse volk was ontzegd door het Verdrag van Versailles.
De voorwaarden hiervan werden als oneerlijk ervaren.
Daardoor konden de buitenlandse machten niet ingrijpen.
Duidelijk overmand, reed hij Wenen binnen.
De stad die zijn eerdere mislukkingen had meegemaakt...
...gaf hem nu de binnenkomst van een held.
Er werd eer betoond aan de man...
...die het Duitse volk had verenigd.
Vanaf het balkon van de Hofburg kondigde hij aan...
Als de Führer...
...en kanselier van de Duitse staat en zijn rijk...
...kondig ik in het aangezicht van de geschiedenis...
...de annexatie aan...
...van mijn thuisland aan het Duitse rijk.
Zonder de stilzwijgende toestemming van fascistisch Italië...
...was de Anschluss niet mogelijk geweest.
Benito Mussolini had zijn oude vriendschap met Oostenrijk opgeofferd...
...voor een nieuw verbond met Adolf Hitler.
Hitler was daar dankbaar voor.
Hitler had hard gewerkt voor de gunsten van de Italiaanse dictator.
Het wantrouwen van Mussolini voor de machtige staat in het noorden...
...verdween pas toen Hitler zijn ondersteuning verleende...
...aan het agressieve buitenlandse beleid van de Duce.
De persoonlijke band tussen de twee werd versterkt door bezoeken...
...aan elkaars land.
Hun politiek verbond werd, in hun eigen fascistische terminologie...
...de as waar het lot van de wereld om zou draaien.
Het bezoek van Mussolini aan Duitsland in de herfst van 1937...
...eindigde met een bijeenkomst in het Olympisch Stadion in Berlijn.
Er werd ambitieus over wereldheerschappij gesproken.
Fascistisch Italië...
...is, door de scherpe, creatieve energie...
...van een belangrijk man...
...een nieuw rijk geworden.
Kijk naar Benito Mussolini.
In de laatste dagen hebben we met eigen ogen...
...kunnen zien dat er een nationaalsocialistische staat is.
Ook Duitsland is in zijn huidige staat...
...met zijn militaire kracht, opnieuw een wereldmacht.
Mussolini verklaarde zich loyaal aan Hitler, in voor- en tegenspoed.
Het was eigenlijk een overgave aan Hitler.
De man die hij had veracht.
Onze beide grote naties...
...met de machtige, groeiende bevolking...
...van 150 miljoen inwoners...
...vormen vanaf nu...
...een enkele, onbreekbare vastberadenheid.
'Stromende regen, stromende emoties...
...en goedgekozen geografie'...
...was het ironische oordeel van graaf Ciano, de Italiaanse minister van BuZa.
De propaganda-experts van Hitler hielden de ceremonies graag 's avonds.
Telkens weer organiseerden ze processies met fakkels...
...om het geheel een demonische gloed mee te geven.
De fascistische vuurcultus was een voorteken van wereldverzengend vuur.
De duisternis verborg ook de vaak ordinaire omgeving.
Hitler zag zijn partijbonzen niet graag staan.
Ze waren vet geworden en zelfingenomen in hun baan.
Ze kwamen niet overeen met zijn visie van de beweging en haar doelstelling.
Hoe enigmatisch is het...
...en mysterieus, wat deze honderden...
...duizenden mensen verenigt. Wat...
...mensen moeten doorstaan.
De orde...
...is ons niet door een aardse leider aangereikt...
...maar door God gegeven...
...die onze staat gecreëerd heeft.
Het was een tafereel dat leek op een lijkverbranding.
Hitler werd zelf betoverd door het mystieke spektakel dat hij gecreëerd had.
Het was een voorteken van de komende holocaust.
Lange tijd hield de slimme politicus in Hitler...
...zijn verlangen naar zelfverheerlijking in toom.
Maar nu begon hij zich te baden in de verering om hem heen.
Bij de kunsttentoonstelling in München was een portret van Hitler...
...door hemzelf uitgekozen, het pronkstuk.
Veel Duitsers hadden verwacht dat hij ze een gouden eeuw in zou leiden.
Ze waren te verblind om te zien dat hij ze in de oorlog zou leiden.
Zes maanden na de intocht in Oostenrijk...
...reikte Hitler alweer over de grens.
Dit keer om een stuk van Tsjecho-Slowakije in te pikken.
Groot-Brittannië en Frankrijk stuurden hun staatshoofden naar Duitsland.
Neville Chamberlain wilde vrede tegen elke prijs.
Edouard Daladier, de Franse premier...
...was er ook op gebrand een oorlog te voorkomen.
De bevolking van München juichte ze toe.
In Hitlers hoofdkwartier, het Braunes Haus...
...werden de leiders ontvangen.
Mussolini was uren daarvoor aangekomen.
De twee leiders hadden hun beslissing al genomen.
Sudetenland werd aan Duitsland gegund.
Toen de Britse en Franse afgevaardigden op de conferentie aankwamen...
...viel er niets meer te bespreken.
Daladier en Chamberlain ondertekenden de overeenkomst...
...die door de as-partners in elkaar geflanst was.
Hitler had weer op alles gegokt en gewonnen.
Dat was altijd het geheim van zijn succes geweest.
Twee dagen later...
...marcheerden Duitse troepen het Sudetenland binnen.
Ze werden onthaald als bevrijders.
Twintig jaar lang hadden de Duitse Sudeten als een minderheid geleefd...
...in de multiraciale Tsjecho-Slowaakse staat.
Deze situatie was ontstaan door het Verdrag van Versailles.
Voor hen was het een thuiskomst.
Voor Hitler was het een nieuwe fase in zijn verovering van land.
Ze noemden het de 'Bloemenoorlog'.
Zulke beelden maakten het voor Hitler eenvoudig...
...om te beweren dat hij een onrecht rechtgezet had...
...zonder openlijk geweld te gebruiken.
Het geweld vond achter de schermen plaats.
De gevoelens die Hitlers verschijning opriep, was niet alleen politiek.
Er zat ook een religieuze en erotische kant aan.
Hij werd omringd door een mythische potentie.
Onderbewuste verlangens kwamen tot een climax in uitbarstingen als deze.
Hitler was een idool dat vrijheid uitnodigde en verlossing beloofde.
Dan bukte hij zich om de spanning te breken.
De seksuele implicaties zijn duidelijk te zien.
Maar zijn eigen beeld van de Führer...
...was er een van een monumentale figuur, die onbewogen stond...
...tussen alle opwinding en hysterie.
De afstand vormde het geloof om tot religieuze hartstocht.
Jarenlang bewoog hij zich door de juichende menigte.
Hoe kunstmatig dit enthousiasme ook was opgewekt...
...hij zag daarin de rechtvaardiging voor zijn autoriteit.
Maar tegelijkertijd...
...gaf hij een antwoord op het element van erotiek aan het spektakel verbonden.
Dat bleek wel uit zijn woorden.
Waar zijn de democratieën of de andere landen?
Waar is het mogelijk...
...dat het volk en haar leider...
...staat en regering...
...samenkomen...
...op deze wijze...
...en zo samen staan.
Hij werd continu opgeladen door deze ontmoetingen met zijn volgelingen.
Opgeladen voor nieuwe daden van agressie.
In november 1938 beval hij het neerbranden van synagogen.
Hij wilde zijn volk mobiliseren door een fictieve vijand te maken.
De Jood.
Zijn volgende doelwit voor agressie: Praag.
In de lente van 1939, ondanks al zijn beloftes...
...viel Hitler Tsjecho-Slowakije binnen.
Met zijn troepen betrad hij het koninklijk kasteel dat over de stad uitkeek.
Vanuit het raam van de Praagse burcht...
...nam hij het applaus van een haastig verzamelde menigte in ontvangst.
Dit was geen Bloemenoorlog meer.
Nu werd hij openlijk geflankeerd door SS'ers.
Himmler en Heydrich begeleidden de veroveraar...
...terwijl hun trawanten het land bezetten.
Een golf van angst en ontzetting ging door Europa.
Men was onthutst om over mobilisatie te lezen.
Afscheid...
...en wanhoop.
STOP DE DUITSE AGRESSIE RED DE VREDE!
Eindelijk werd de beslissing om terug te vechten, genomen.
HITLER BELT MET ROME
Lord Halifax zei dat hij begreep dat Hitler liever...
...overwinningen zonder bloed zag.
Maar van nu af aan was bloedvergieten onontkoombaar.
Gehaast begon het land een verdediging op te zetten.
Het was een slecht georganiseerde, geïmproviseerde aangelegenheid.
Niemand was er goed op voorbereid.
Een onbezorgd en nietsvermoedend Europa moest nu ineens oorlog verwachten.
Vier weken na zijn inval van Praag, vierde Hitler zijn 50e verjaardag.
Hij organiseerde hiervoor een enorme militaire parade.
Hij zou nu tot het einde gaan.
De angst van Europa wakkerde alleen maar zijn minachting aan.
'Ik zag mijn vijanden in München', zei hij. 'Het zijn maar wormpjes.'
Het centrum van Berlijn was omgebouwd tot een enorm militair complex.
Hitler wilde met de parade het enthousiasme aanwakkeren...
...van het weifelende Duitse volk.
Hij was nog steeds ontstemd door het gejuich...
...dat Chamberlain en Daladier in München ten deel was gevallen.
Hij beval dat grote groepen buitenlandse bezoekers...
...bij de vieringen uitgenodigd moesten worden.
Daaronder zoveel afgevaardigden als mogelijk...
...van de 'lafhartige, democratische staten', zoals hij ze noemde.
Hij liet het modernste leger ter wereld langs ze paraderen.
Vier uur lang kwamen onderdelen van elke tak van de krijgsmacht...
...langs het podium marcheren.
Een visueel bewijs van de snelle herbewapening die Hitler had opgestart.
Vanaf het begin van zijn carrière had Hitler zijn doelen al gesteld.
Het veroveren van Lebensraum in het oosten en uiteindelijk wereldheerschappij.
De gewapende macht van Duitsland moest deze doelen veiligstellen...
...ondanks zijn protest dat hij alleen maar vrede zocht.
De parade langs de nieuw gebouwde Oost-Westweg...
...liet een diepe indruk achter op de menigte.
Het Duitse volk zag de hele voorstelling...
...als een bevestiging van het feit...
...dat hun land weer sterk was.
Ze waren dolenthousiast.
De vrede zou nu zekerder zijn, dachten ze.
Verjaardagsvieringen.
Maar Hitler dacht alleen maar aan oorlog.
Weer kwamen de bossen banieren in dramatische patronen voorbij...
...terwijl Hitler poseerde als een hoeder van een traditie...
...die helemaal niets betekende voor hem.
Het was maar een achtergrond waartegen hij zijn misleiding tentoon kon stellen.
Hitlers talent voor het theatrale was overduidelijk...
...door de speciale effecten heen.
Nog eens, maar voor de laatste keer...
...werd de dood verheerlijkt...
...op een manier die de wereld aan de opera's van Wagner deed denken...
...waar Hitler zoveel inspiratie uit putte.
Het spektakel was zowel kleurrijk als adembenemend.
Het gemotoriseerde leger dat klaar was voor de komende oorlog.
En toen de nostalgie naar het Pruisische verleden.
Voor de finale...
...maakte de Wehrmacht een extravagant gebaar van onderdanigheid aan hun leider.
Zes jaar later...
...lagen deze zelfde banieren te verstoffen op het Rode Plein in Moskou.
Geposeerde foto's werden uitgebracht om de wereld om de tuin te leiden.
Bezoekers aan het huis op de Obersalzberg...
...vonden daar een prettig ontspannen en vrolijke Hitler...
...die uren van zijn tijd aan ze besteedde.
Uiteindelijk trok hij zich dan terug in zijn huis.
Eva Braun, zijn maîtresse, filmde zijn privéleven.
Dat draaide altijd om dezelfde mensen.
Een paar goede vrienden met hun vrouwen, assistenten en secretaresses.
Ribbentrop, de minister van Buitenlandse Zaken.
Joseph Goebbels, de minister van Propaganda.
Ze waren voor de gelegenheid uit Berlijn gekomen.
Albert Speer, de favoriete architect van Hitler...
...die ook een huis had op de Obersalzberg.
Hitler zelf kwam maar zelden uit zijn isolatie.
Himmler en Heydrich, de gevreesde SS-leiders...
...in hun vertrouwenwekkende middenklasse-kleding.
Er werd ruw met elkaar omgegaan op het terras.
Hitler deed hier weinig aan mee.
Op zekere wijze was hij nog steeds de onbeholpen, niet-sociale korporaal.
Eva Braun deed het niet veel beter dan de anderen.
Meestal werd ze op zichzelf gelaten...
...en probeerde ze zichzelf te amuseren.
Terugdenkend aan de atmosfeer op de Berghof...
...herinnerde Albert Speer zich alleen een gevoel van onderdrukking en leegte.
Maar deze troosteloosheid bracht Hitler overal met zich mee.
Als hij het huis verliet voor belangrijke ontmoetingen en grote bijeenkomsten...
...reisde de eenzaamheid met hem mee.
Alleen de omgeving veranderde.
In de loop der tijd was de Berghof bijna zijn officiële residentie geworden.
Hier werden steeds vaker bezoekende staatslieden en diplomaten ontvangen.
De Italiaanse minister van BuZa, graaf Ciano, was zo iemand.
Hitler imiteerde zijn gasten graag.
En dan was hij weer zichzelf.
Er zijn maar weinig foto's van Hitler met Eva Braun.
Buiten intimi, wisten weinigen van haar bestaan.
Voor buitenstaanders was zij gewoon deel van de staf op de Obersalzberg.
Hitlers dagelijkse wandeling was een belangrijk ritueel.
Naast hem te mogen lopen of hem te begeleiden...
...was een eer die met jaloerse blikken werd aangezien.
Hier was het, zei Hitler...
...dat hij, starend over de bergen, zijn grootste beslissingen nam.
Voordat hij ergens zeker over was...
...moest hij weken, soms maanden, niets doen.
Van de Berghof keek Hitler uit op de Untersberg...
...de legendarische rustplek van keizer Frederick Barbarossa.
Augustus 1939.
Europa had van een lange, rustige zomer genoten.
Op 1 september 1939...
...vuurde de Schleswig-Holstein de eerste schoten van de Tweede Wereldoorlog af.
In de morgen reed Hitler naar de Reichstag...
...om Polen de oorlog te verklaren...
...terwijl de aanval al begonnen was.
Gisteren schoot Polen voor het eerst op ons eigen grondgebied...
...met reguliere soldaten.
Sinds 5:45 uur wordt er teruggeschoten.
Van nu af aan wordt voor elke bom betaald met een bom van ons.
De moed en het vertrouwen van Polen waren geen partij...
...voor de macht van het Duitse leger.
Na een paar dagen bezocht Hitler het front.
Vechten onder het oog van de Führer...
...geeft de troepen meer kracht voor grote militaire prestaties.
Dronken van succes...
...zag Hitler nauwelijks dat Engeland en Frankrijk de oorlog verklaarden.
Hij was ervan overtuigd dat deze oorlogsmachine Polen snel zou verslaan...
...en de westerse machten met een voldongen feit zou presenteren.
Acht dagen nadat de oorlog begonnen was, bereikten de Duitse troepen Warschau.
Hitler staarde in trance naar de brandende stad.
Hij moest blijven kijken.
Overweldigd door zijn eigen vernietigingskracht...
...verklaarde hij dat dit het lot was van alleen die in zijn weg stonden.
Na slechts twee weken was Polen gebroken.
Hitler had verwacht dat de oorlog langer zou duren.
Vol respect voor zijn generaals, wilde hij maar wat graag van ze leren.
Een nieuw concept was geboren.
Blitzkrieg.
Op de dag van de capitulatie van Polen...
...ontmoetten Duitse en Russische troepen elkaar bij Brest-Litovsk.
Om veilig te stellen dat niets zijn aanval op Polen zou verstoren...
...had Hitler zonder omhaal een akkoord gesloten...
...met zijn ideologische aartsvijand Stalin.
Ze hadden afgesproken hoe de buit verdeeld zou worden.
Nu werden de precieze grenzen opgetekend.
De strijdkameraden vierden de overwinning met een gezamenlijke parade.
Toen richtte Hitler zich op het westen.
In het begin van april 1940 denderde hij door Denemarken en Noorwegen.
Een maand later moedigde hij zijn generaals aan...
...op te trekken tegen de oude vijand, Frankrijk.
Deze keer had hij zijn eigen strategie voorbereid.
Paratroepen vielen vanuit de achterhoede aan...
...en vernietigden de vijandelijke posities in Nederland en België.
Tegelijkertijd drongen tanks diep Frankrijk binnen...
...met een geconcentreerde aanval op de bijna ondoordringbare Ardenne.
De vijand werd compleet overrompeld.
Hitler had dit gewaagde plan in werking gezet...
...ondanks de tegenstribbelingen van zijn topgeneraals.
Het succes bracht hem nieuw zelfvertrouwen.
Hij zag zichzelf nu als een militaire leider.
Steeds meer haalde hij de oorlogvoering weg uit de handen...
...van zijn generale staf.
De opmars in het westen werd in enkele dagen beslecht.
Als hij niet bij Duinkerken gestopt was, was de overwinning nog groter geweest.
Honderdduizenden werden gevangengenomen.
Het merendeel van de Britse troepen...
...wist echter te ontsnappen over het Kanaal.
Europa was niet voorbereid op een meedogenloze vijand als Hitler.
De verkondigingen en aanwijzingen die door de bezetters geplaatst werden...
...werd met ontzetting ontvangen.
Men begreep de man noch zijn motieven.
Zes weken na de start van de aanval...
...vroeg Frankrijk aan Hitler om een wapenstilstand.
Generaal Keitel huldigde hem...
...als de grootste militaire leider ooit.
Hitler werd door uitbundigheid overmand...
...toen hij de gelukwensen van zijn entourage ontving.
Toen begon hij plannen te maken voor de ceremonie van de wapenstilstand.
Kort voor 15:00 uur op 21 juni 1940...
...kwam hij in het Forêt de Compiègne aan.
De Franse delegatie onder leiding van generaal Huntziger...
...volgde kort daarop.
Om aan zijn drang om de Fransen te vernederen, te voldoen...
...had Hitler het precieze treinstel waarin de vrede van 1918 was getekend...
...uit het museum laten halen.
Hitler ging zelf zitten op de bank waar maarschalk Foch had gezeten.
Toen de Franse delegatie het treinstel binnenkwam...
...genoot Hitler van de top van zijn carrière.
Lang geleden, toen hij de politiek in ging...
...zwoer hij niet te rusten, totdat de schande van 1918 uitgeveegd was.
Dat was hem nu gelukt.
De inleiding voor de wapenstilstand greep ook weer terug op het verleden.
Er werd verklaard dat waar Duitslands jaren van lijden waren begonnen...
...ze nu ten einde kwamen.
Hierna bezocht Hitler Parijs.
Na drie uur door de stille, lege straten gereden te hebben...
...verliet hij de stad.
Zijn levensdroom, zei hij, was vervuld.
Berlijn begroette hem met bloemen en gejubel.
De stad was versierd als voor een religieuze processie.
Deze keer hoefde de menigte niet specifiek samengesteld te worden.
Hoe zinloos de oorlog eerst nog had geleken voor de Duitsers...
...de triomfantelijke terugkeer van Hitler, smoorde hun twijfels...
...in een vloed van respect en verering.
Heil.
Maar dit zou de laatste triomftocht van zijn carrière zijn.
De wereld was te vaak bedrogen en verraden door Hitler...
...om hem ooit nog te vertrouwen.
Voor de Duitse massa...
...was dit de man die de vernedering van de Eerste Wereldoorlog wegvaagde.
Wat de massa niet doorhad...
...en wat Hitler leek te vergeten in alle feestgewoel...
...was dat hij de verkeerde vijand had vernietigd.
Frankrijk was gebroken...
...maar de oorlog met Engeland moest nog beginnen.
Na de triomf kwam een periode van onzekerheid.
Niemand wist hoe de oorlog met Engeland aangepakt moest worden.
Hitler reisde doelloos rond in de hoop dat het geluk met hem was...
...zoals dat al zo vaak in het verleden was geweest.
In augustus 1940...
...werd Goering opgedragen de aanvallen op Engeland op te voeren.
Maar Hitler wilde de Britten nog niet op de knieën dwingen.
Hij wilde ze murw maken voor onderhandelingen.
Hij bleef aan de kust van het Kanaal verschijnen...
...alsof hij een handreiking wilde doen aan het afgelegen eiland.
Hij wilde de Britten uit de weg hebben...
...zodat hij zijn pijlen op het oosten kon richten.
Dat was altijd al zijn ultieme doel geweest.
Maar de Britten bleven onbereikbaar.
Zijn aanvallen lokten alleen maar feller verzet uit.
Zelfs de huilende duikbommenwerpers kregen de Britten er niet onder.
In Polen en Frankrijk hadden ze verschrikkelijke resultaten bereikt.
Maar niet in Engeland.
Hoewel Hitler er al snel toe overging om hele steden weg te vagen...
...bleef Churchill onvermurwbaar.
'Hoe lang en moeilijk de weg ook zal zijn, we zullen ons nooit overgeven.'
In Churchill had Hitler zijn eerste echte uitdaging gevonden.
In het hoofdkwartier van de Führer deden ze alsof ze nog vol vertrouwen waren.
Ze waren echter zo gewend aan het succes...
...dat ze nauwelijks begrepen wat er aan de hand was.
Met de oorlog in het westen onbeslist, keerde Hitler zich naar het oosten.
Net voor zonsopgang op 22 juni 1941...
...namen Duitse troepen aanvalsposities in aan het oostelijke front.
De troepenopbouw aan de Sovjetgrens...
...was in het geheim gebeurd.
De Russische campagne was begonnen.
Zoals gewoonlijk, kwam de aanval zonder officiële oorlogsverklaring.
Het regeringsgebouw in Berlijn.
Terwijl de stad nog lag te slapen...
...hadden Duitse aanvalstroepen de frontlinie van de vijand al doorbroken.
Om 5:30 uur werd het volk gewekt door het geluid van fanfare.
De radio kondigde het begin van de vijandelijkheden aan.
De verrassing was compleet.
De eerste Russische eenheden werden wakker als gevangenen.
De Duitsers drongen diep Rusland binnen en vermorzelden alle verzet.
Hitler wilde binnen drie maanden Moskou binnengaan.
Dit was de oorlog waar hij altijd naar verlangd had.
Een militaire confrontatie met zijn ideologische aartsvijand...
...het communisme.
In het begin kreeg hij zelfs wat steun in de Sovjet-Unie.
Hier en daar, tijdens de opmars...
...werden de veroveraars als bevrijders binnengehaald.
Ze begrepen niet wat voor bevrijder dit was...
...totdat ze ervaringen als deze ondergingen.
'Het gevecht van een meesterras tegen een inferieure soort.'
De onsmakelijke uitspraak van Hitler zelf over de campagne.
De binnenvallende troepen werden gevolgd door speciale eenheden...
...wiens taak de uitroeiing was...
...van alle Joodse en loyale Sovjetelementen onder de bevolking.
De commandant van een van deze eenheden...
...verklaarde op het proces van Neurenberg...
...dat in het eerste jaar van de oorlog...
...zijn mannen zo 90.000 mannen, vrouwen en kinderen hadden vermoord.
Hitler boven Rusland.
Dit was zijn oorlog.
Hij had de grootste gevechtsmacht die de wereld ooit gezien had.
Hij was bereid alle andere fronten op te geven...
...om deze campagne te winnen.
Hij voerde oorlog in Rusland...
...niet alleen als legerleider voor puur militaire doelen.
De drijvende kracht achter hem was zijn gestoorde, oude droom:
de fantasie om de wereld te redden.
Hij voerde niet alleen oorlog...
...hij was een campagne van vernietiging begonnen.
In de herfst werden de Duitse frontlinies tot staan gebracht.
Vier dagen na het begin van de slag om Moskou...
...begonnen de herfstregens te vallen.
De Duitse handelingen kwamen vast te zitten in de modder.
De Duitse soldaat wordt niet gestopt in zijn opmars.
Voor hem is geen obstakel te groot.
De voorhoede was al in het zicht van Moskou, toen de winter aanbrak.
Een paar dagen leek het front te wankelen.
Hitlers grimmige vastberadenheid hield dat bij elkaar met zware verliezen.
Wanhopig gaf hij toe dat hij de aanblik van sneeuw ondraaglijk vond.
Toen hij voor het eerst het onvermijdbare inzag...
...zei hij dat de oorlog verloren was.
Vlijend en intimiderend...
...drukte hij de opmars weer door in de lente.
Maar 1942 was het keerpunt.
In Noord-Afrika braken de Britten de stellingen van de as-machten.
Het Duitse expeditieleger van generaal Rommel...
...dat als ondersteuning voor de Italiaanse bondgenoten gestuurd was...
...moest zich terugtrekken.
Binnen enkele weken...
...was het Duitse Afrika Korps gebroken.
Toen Amerika aan de oorlog deelnam, hadden de geallieerden luchtovermacht.
In 1942 kwamen de eerste duizend-bommenwerper-aanvallen.
De U-boten deden het al niet beter.
Radar en een nieuw defensiesysteem voor konvooien, stopten het Duitse succes.
De vijand won terrein op alle fronten.
Het leek alsof hij vervloekt was, klaagde Hitler.
Geconfronteerd met zoveel tegenslag, dacht Hitler aan zijn bondgenoten.
Hij richtte zich tot zijn strijdkameraad, Mussolini.
Tegelijkertijd haalde Himmler ondersteuning...
...in de veroverde gebieden in Oost-Europa.
In het westen werd ook gerekruteerd voor de strijd tegen het bolsjewisme.
Walen, Vlamingen en Nederlanders gingen vrijwillig bij de SS.
Franco zond een divisie.
FREIKORPS DENEMARKEN
Scandinaviërs traden toe.
Net als Fransen.
Maar het was allemaal niet veel.
JIJ OOK. KAMERADEN WACHTEN JE OP IN DE FRANSE WAFFEN-SS
Er was niet genoeg haat voor een kruistocht.
Maar de spitsroede lopen was iets anders.
Gevangen Britse en Amerikaanse piloten werden door Parijs geleid.
Stalingrad werd het symbool voor het keerpunt van de oorlog.
Drie maanden lang had het Duitse 6e Leger, hopeloos afgesneden...
...stand gehouden tegen de overmacht aan Sovjettroepen.
Op 2 februari 1943...
...kwam veldmaarschalk Paulus voor de overwinnaars.
Hij tekende de eerste Duitse capitulatie van de oorlog.
De overblijfselen van het verslagen leger.
Slechts uren daarvoor hadden de door kou, honger en ziekte uitgeputte...
...troepen een telegram van Hitler ontvangen...
...waarin ze werden aangespoord als helden door te vechten.
Eenennegentigduizend Duitse troepen werden gevangen genomen.
Jaren later keerden 5000 daarvan terug.
Deze serie tegenslagen hadden hun effect op Hitler nagelaten.
Bijna plotseling leek hij ineengestort.
Hij kwam nog zelden in het publiek naar buiten.
Hij leek bang te zijn om de slachtoffers van de oorlog in het oog te kijken.
Al zijn kracht leek uit hem gevloeid te zijn.
Na Stalingrad, gaf Hitler nog maar drie belangrijke toespraken.
De gebeurtenissen overweldigden hem.
Hij zocht nu bij veteranen wat ze van hem wilden krijgen.
De moed om door te gaan.
Hij leek ineens seniel te zijn geworden.
Op zijn hoofdkwartier trok hij zich steeds meer terug.
Hij was eenzaam en verbitterd, zijn geest bedwelmd door drugs.
Hij gaf langdradige monologen over hondentraining...
...en hoe verdorven de wereld was.
Alleen de dood kon hem soms naar buiten lokken.
Staatsbegrafenissen en herdenkingsdiensten voor de gevallenen.
Dit waren niet langer perfect opgezette vertoningen...
...voor de verachting van leven.
Dood en nederlaag staarden hem in het gezicht.
Gedachten aan de dood, kwamen hem steeds bevalliger voor.
'Het is maar een kort moment', zei hij, 'en dan ben je van alles verlost.
Alleen nog maar eeuwige rust en vrede.'
Hij had Linz in Oostenrijk uitgekozen voor zijn oude dag.
De bouwwerkzaamheden in de stad gingen zelfs tijdens de oorlogsjaren door.
Hij wilde daar een museum bouwen...
...en begraven worden in de klokkentoren van een gigantisch gebouwencomplex.
Maar hij had gehoopt nog een paar jaar aan zijn ideeën te kunnen werken...
...opgeslokt door zijn dromen...
...en met een glimp door de zijdeur van het paradijs.
In het hart van zijn visie stond de nieuwe man.
Dat was een militair die geen leven had buiten de eenheid.
Hij marcheerde uit de ruïnes van de oude wereld...
...om de grote stukken land te veroveren en te overheersen.
Hij zou onderdanig zijn, maar bewust van zijn superioriteit.
Zonder emotie...
...maar met een intieme band met het irrationele.
In deze tegenstellingen zat iets van het Nationaal Socialisme zelf.
Een combinatie van het middeleeuwse en het moderne.
Van het oude Neurenberg en de koude, onmenselijke wereld van de SS.
Hitler vertegenwoordigde zelf deze tegenstellingen.
Hij was niet zomaar een reactionair.
Hij wilde geen verouderde manier van doen terugbrengen.
Hij leidde zijn kruisvaarders door het verleden, naar een afgezaagd Utopia.
Hij bleef een revolutionair, zelfs als hij uiterst traditioneel was.
We wilden een revolutie creëren...
...en hebben dat gedaan.
Alleen de kleinste geest...
...ziet de essentie van een revolutie...
...alleen in de vernietiging.
In tegendeel: we zullen een gigantische opbouw creëren.
Het beeld van de nieuwe man was typerend voor de plechtige waanzin...
...die aan de grondslag van het regime lag.
In de werkplaatsen van de officiële beeldhouwers van de staat...
...had de Arische superman al vorm genomen.
Hij moest gecreëerd worden door selectieve voortplanting.
Het prototype bestond al in modelvorm.
We zijn vastbesloten...
...een nieuw volk op te bouwen.
Wie twijfelt eraan...
...dat de vaders van deze nieuwe mensen...
...niet in onze fantasie leven, maar hier voor ons staan?
De starende blik verried een zekere bereidheid...
...om de individuele identiteit op te offeren...
...en een hersenloos radertje te worden.
De nieuwe man zou ongehinderd heersen, zeker in het oosten.
Het ministerie in Berlijn had het over mongoloïde rassen...
...die zo nodig compleet verwijderd moesten worden.
'We maken van Rusland ons Hof van Eden', zei Hitler.
Hele gebieden werd ontvolkt.
Heinrich Himmler was de leider van een netwerk aan kampen...
...dat zich door heel Europa uitbreidde.
De slachtoffers waren voornamelijk Joden.
Hitler had hun uitroeiing geëist.
Beelden van ellende en hopeloosheid.
De SS-beulen spoorden de Joodse bevolking overal op.
Mensenjacht.
Bij elkaar gedreven en geregistreerd...
...wachtten ze erop in speciale treinen opeengepakt te worden.
Hun angsten werden met leugens gesust.
Velen geloofden dat de veewagens ze wegbrachten...
...naar een betere plek.
Auschwitz was het eind van de rit.
Ze deed zich voor als een romantische elite...
...maar de SS was gewoon een onmenselijk moordeskader.
Ze heerste over de verschrikkelijke wereld van de vernietigingskampen.
Hitler had bevolen dat hun enige doel de vernietiging van anderen was.
Zes miljoen stierven in de kampen.
Achter de Endlösung der Judenfrage...
...stak de droom van meedogenloze fanatiekelingen voor wet en orde.
Een strenge orde leidde de doodmachine.
Een strikt georganiseerd dictatorschap...
...dat zijn onderdanen op vroege leeftijd conditioneerde...
...en alle menselijke gevoelens onderdrukte.
De opgekropte agressie die hieruit resulteerde...
...kwam vrij in de vervolging en verovering.
Uit een verwoest continent rees...
...de nieuwe wereld uit Hitlers visie op.
Dit was de omgeving voor de nieuwe man.
In het centrum...
...de hoofdstad van de wereld, Germania.
Alleen te vergelijken met het oude Babylonië, aldus Hitler.
In het model...
...valt de Brandenburger Tor op als het huisje van een wachter...
...voor de grote koepel.
'Ieder jaar', verklaarde Hitler...
...'wordt een delegatie van de slavenrassen door Germania geleid...
...zodat ze thuis kunnen melden...
...over de pracht en glorie van het Reich.'
Het Tannenbergmonument moest model staan...
...voor ander monumentale tombes.
Ze waren bedacht als buitenposten van het grote Reich van de toekomst...
...dat zich uitstrekte van de Atlantische Oceaan tot de Russische steppen.
Van de Noordkaap van Noorwegen tot Afrika.
Ze zouden symbolen zijn van de woeste kracht van Germaanse genialiteit...
...aan de rand van een bloedende grens.
Berlijn 1943.
Er waren geen dromen meer om de realiteit te verhullen.
Dit was de realiteit.
Krachtige luchtarmada's vlogen zonder weerstand over Duitsland...
...en lieten een spoor van vuur en verwoesting achter.
Britse en Amerikaanse bommen legden hele steden in puin.
Het regime had de totale oorlog uitgeroepen.
Nu werd er totale oorlog tegen Duitsland zelf gevoerd.
Het volk was weerloos.
Ze konden alleen proberen te ontsnappen.
Met alle mogelijk transport werden de steden ontruimd.
Hitler vermeed de echte wereld zoveel mogelijk.
In 1943 vierde hij zijn verjaardag op een afgelegen stuk Autobahn.
Zijn grote demonstraties van macht op de Oost-Westweg in Berlijn...
...lagen vier jaar in het verleden.
Hij trok zich steeds verder terug in een fantasiewereld.
Hij had zich aangeleerd alleen te zien wat zijn hoop bevestigde...
...over een omkeer van de feiten.
Hij liet telkens nieuwe wapens demonstreren.
Maar weinig daarvan werden echt gebruikt.
Zes juni 1944.
Het einde van de oorlog was in zicht.
Ze ontmoetten slechts kort weerstand.
Het westerse front stortte in.
De geallieerden landden in Normandië.
Zelfs in de terugtocht, begreep Hitler maar één ding:
vernietiging.
'Als we niet kunnen winnen, trekken we de hele wereld in de afgrond mee.'
Verbrande aarde.
Maar zelfs dat stopte de vijandelijke opmars niet.
Een vastberaden groep officieren besloot Hitler te vermoorden.
Dat hadden ze eerder geprobeerd.
Deze poging mislukte ook.
Hitler kwam vrijwel ongedeerd onder het puin vandaan.
Kort daarna bezocht hij een militair ziekenhuis.
Het geluk was met hem, net als op andere momenten.
De mislukking van die poging op 20 juli 1944...
...gaf Hitler nieuw zelfvertrouwen.
Om 12:00 uur werd hij gelukgewenst door zijn entourage.
Hij voelde miraculeus gered te zijn.
Hij besloot dat dit een voorteken was.
De oorlog zou succesvol afgesloten worden.
Maar bezorgdheid verspreidde zich door zijn naaste begeleiders.
Zijn dood zou ook hun einde ingeluid hebben.
Die middag kwam Mussolini aan op het hoofdkwartier van de Führer.
Toen ze elkaar ontmoetten...
...zei Hitler dat hij het grootste geluk in zijn leven had gehad.
Zelfs tijdens het bezoek besprak hij met Himmler...
...hoe hij de verraders zou aanpakken.
Een week later stond de eerste van hen voor het gerecht.
Roland Freisler was de rechter.
Onderzoek had een wijdverbreide samenzwering naar voren gebracht...
...waar officieren, advocaten, vakbondsleden en geestelijken bij zaten.
In alle haast werden de aangeklaagden voor de rechter gebracht...
...en veroordeeld na een korte zitting.
'Laat ze niet te veel praten', had Hitler geïnstrueerd...
...aan de voorzitter van de rechtbank.
Laat niemand van buiten binnen, doorgegeven...
De morele motieven achter de aanslag werden nauwelijks aangestipt.
De gedachte aan vele moorden...
Moorden? -Binnenlands en buitenlands.
U bent een schurftige hond.
De beulen waren al aanwezig in de rechtszaal.
In vrijwel elk geval was het vonnis de doodstraf.
De natie bleef nog doorsukkelen.
Hitler kon nog wat vergeefse hoop in leven houden.
Er waren geruchten over superwapens.
OORLOGSSTAD BERLIJN GROET DE FÜHRER
En er was angst.
Tussen alle puin en verwoesting...
...speelde het regime nog steeds dezelfde voorstellingen voor.
Maar het optimisme was beperkt.
De processies waren nogal schaars geworden.
De muziek van de Duitse nieuwsfilms was echter nog steeds zo plechtig en opjagend.
Onder deze muren zijn onze harten nog niet gebroken.
Hitler liet wanhopig partijbonzen rondgaan om ondersteuning te verzamelen.
Maar ze vonden weinig enthousiasme voor de zaak.
Rijksmaarschalk Hermann Goering.
Hij was verantwoordelijk voor luchtverdediging.
Zo nu en dan kwam Hitler aan de frontlinie nu die dichterbij kwam.
Hij was zwak en uitgeput...
...maar probeerde toch nog het moreel van zijn troepen op te vijzelen.
Zijn linkerhand beefde.
Hij had zijn lichaam niet meer onder controle.
Hij sprak over legers die niet meer bestonden...
...en een overwinning die al lang vergokt was.
Ook in het oosten was het front al over de Duitse grens gedrukt.
Vluchtelingen op de vlaktes van Koerland.
Voor vrijheid en leven. Het volk vecht terug.
Bejaarden en kinderen werden opgeroepen als laatste redmiddel...
...en krijgen instructies in het gebruik van antitankwapens.
Met hun hulp zou de vijand op afstand gehouden worden.
Vrouwen kunnen dit wapen ook gebruiken.
Het regime ging zijn laatste dagen in.
Joseph Goebbels was afgezant voor de verdediging van het rijk.
Hij kon weinig anders bieden dan speldjes en IJzeren Kruizen.
Het Derde Rijk eindigde zoals het begonnen was...
...met het verspreiden van propaganda.
Iedere divisie...
...die de strijd is aangegaan...
...en de komende weken en maanden...
...veel meer offensieven zal zien...
...zal dit gevecht ingaan als ware het een kerkdienst.
...hun vermoorde kinderen en verkrachte vrouwen zien.
...en op hun tanks klimmen...
Een schreeuw om wraak komt uit hun kelen...
...hun vermoorde kinderen en verkrachte vrouwen zien.
...die de vijand zal doen verbleken.
In hebt begin van 1945 brak de weerstand op alle fronten.
Iedereen probeerde te redden wat hij kon.
Het laatste grote offensief van de oorlog werd door het Rode Leger ingezet.
De Sovjetaanval op Berlijn begon halverwege april.
De Amerikanen en de Britten hadden hun opmars gestaakt.
De hoofdstad van het Reich werd aan het Sovjetleger overgelaten.
BERLIJN
Maar Hitler weigerde nog steeds op te geven.
Hij had niets meer te verliezen.
Hij hoopte nog steeds dat als zijn einde spectaculair genoeg was...
...hij door zou leven als een legende.
Hij verliet nog nauwelijks de bunker onder de Rijkskanselarij.
Kort voor het einde ontving hij jongens van de Hitlerjugend...
...in de tuin achter het gebouw.
Het Sovjetleger kwam steeds dichterbij.
Ze moeten doorvechten, vertelde hij ze.
Op 29 april...
...trokken Sovjettroepen de regeringswijk van Berlijn binnen.
Pas toen besloot Hitler te sterven.
De laatste foto.
De Sovjettroepen die de kanselarij bestormden op 1 mei...
...vonden deze verlaten.
Het was afgelopen.
Toen het schieten voorbij was, kwamen mensen uit de kelders.
Sommigen pleegden zelfmoord.
Hoge nazi's die gerechtigheid ontdoken.
Meer slachtoffers.
In de ruïnes van de kanselarij...
...begonnen Russische soldaten de zoektocht naar Hitlers lichaam.
Hier in een bomkrater...
...vonden ze de verbrande overblijfselen.
Een uniformjas.
Een pyjama.
Nu mochten de overwinnaars op het balkon van de kanselarij staan.
Wereldwijd werd feest gevierd.
In Londen juichte een uitzinnige menigte Churchill toe.
In Parijs, Moskou, Warschau, Praag en New York...
...was eenzelfde tafereel.
Meer dan 50 landen hadden aan de oorlog tegen Duitsland deelgenomen.
Maar voor de Duitsers bleef alleen schaamte, wanhoop en nederlaag.
Zij waren ook bevrijd.
Maar hun land lag in duigen.
Het Reich bestond niet meer.
Die naam was een symbool van verschrikking.
Een onmenselijk systeem. De verschrikkingen.
Het was allemaal voorbij.
Ieders verlies markeerde het heengaan van Hitler.
Vijftig miljoen mensen waren gestorven.
De overwinnaars dwongen de Duitsers in te zien wat er gebeurd was.
Het was allemaal in hun naam gebeurd.
Het was als het ontwaken uit een nachtmerrie.
Oog in oog met deze verschrikkingen, was moeilijk te bevatten wat gebeurd was.
Voor de overwinnaars leek het of de Duitsers...
...door een ziekte bevangen waren.
Zij die zeer toegewijd waren, bevestigden die indrukken.
SS'ers met een tatoeage, ontkenden nu hun betrokkenheid.
De emblemen werden weggehaald.
De symbolen werden verbrand.
Het regime en al haar macht was ondergegaan met de rest.
Er bleef niets achter.
Maar wat blijft er nog...
...als de symbolen verbrijzelen.
Vertaling: Robert de Ridder